Als het in Griekenland misloopt, staan we voor een nieuwe bankencrisis. Europese financiële instellingen hebben immers veel geleend aan de Griekse overheid: zowat 235 miljard dollar. Europese banken hebben met andere woorden massaal Griekse overheidsobligaties gekocht. Veilige investeringen, zo’n overheidsobligaties, zullen onze bankiers ongetwijfeld gedacht hebben. Overheden kunnen immers niet failliet gaan, hoewel niet iedereen er zo over denkt.

Déjà vu? Ongetwijfeld. Al die verpakte hypotheekleningen, die waren toch ook risicoloos? Ze kregen toch een AAA-rating? (En sommigen ook een impliciete overheidsgarantie via Freddy Mack en Fanny Mae.) Dus liepen de banken mekaar voor de voeten om toch maar zo veel als mogelijk van die "securities" te kopen. Tot het misliep en al die kredieten plots giftig werden.

De reden waarom de banken zoveel Griekse overheidsobligaties heeft gekocht is dezelfde als bij de gesecuritiseerde hypotheekleningen: de Baselregels inzake het aanhouden van het vereiste eigen kapitaal. Wanneer een bank een krediet verstrekt of een investering doet, dan is ze verplicht om daar 8% eigen kapitaal tegenover te stellen. De Baselregels werken echter met een wegingssyteem dat aangeeft hoe risicovol een lening of investering is. Investeren in een pakket hypotheekleningen met een AAA-rating (of met een overheidsgarantie) werd als weinig risicovol beschouwd. Er werd daarom een weging van 20% gehanteerd.

Indien een bank 100 euro investeert in een gestructureerd product met AAA-rating dan moet ze maar 100 x 0,08 x 0,2 = 2% eigen kapitaal aanhouden. Ter vergelijking: als een bank een lening aan een gewoon bedrijf verstrekt, dan moet ze 8% kapitaal aanhouden, omdat hier een risicoweging van 100% wordt gehanteerd.

En nu komt de clue: overheidsobligaties worden als perfect veilig beschouwd. Aan dat soort opbligaties wordt dus een weging van nul procent toegekend. De banken moeten met andere woorden géén eigen kapitaal aan te houden. En bijgevolg zitten we misschien wéér met een bankencrisis opgezadeld, omdat de Griekse overheidsobligaties intussen ook giftig blijken te zijn. Tenzij we ook nu weer het hele boeltje gaan redden met belastinggeld.

De Baselregels moeten toch eens dringend herzien worden.

Boudewijn Bouckaert richt een nieuwe liberale denktank op, voor een stuk als antwoord op de financiële crisis:

Als liberalen is het onze taak om grondig te onderzoeken wat er in de financiële crisis is misgelopen en welke hervormingen noodzakelijk zijn. Dat is de bedoeling van Libera!: we willen wars van alle dogma’s uitvissen hoe we het vertrouwen van de mensen in de zelfregulerende kracht van de vrije markt kunnen herstellen.

Laat ik even een suggestie doen. Het vertrouwen in de vrije markt kan alleen worden hersteld indien aangetoond kan worden dat haar zelfregulerene kracht de voorbije decennia niet gewerkt heeft in de financiële sector. En die kracht kon niet werken omdat ze effectief was uitgeschakeld. Indien dit besef doordringt, kan het vertrouwen opnieuw worden hersteld.

Essentieel voor de zelfregulerende kracht van de vrije markt, is dat falende ondernemingen ook daadwerkelijk falen ...dat ze dus verdwijnen of worden overgenomen, en dat dat proces niet wordt tegengewerkt. De zelfregulerende kracht, of beter de zelfcorrigerende kracht van de markt, is gebaseerd op "trial and error". Ontelbare pogingen woren ondernomen ("ondernemerschap", heet zoiets), de overgrote meerderheid ervan faalt. Planmatig is dat allemaal niet, maar er zit wel een zekere orde achter. Efficiënt is het misschien ook niet, maar vooruitgang is anders niet mogelijk.

Elke vergelijking loopt uiteraard mank, maar het zelfcorrigerend proces van de vrije markt lijkt sterk op het zelfcorrigerend proces dat Charles Darwin natuurlijke selectie heeft genoemd. De overgrote meerderheid van alle soorten (wellicht meer dan 90%) zijn reeds uitgestorven omdat ze onvoldoende waren aangepast, of omdat ze gewoon pech hadden. Ontelbare pogingen, talrijke falingen. Op een dag zal overigens ook de mens verdwijnen, ofwel omdat we pech hebben of omdat ze zullen evolueren naar een soort die in de verste verte niet meer op een mens zal lijken. Planmatig is dat niet, maar er zit wel een zekere orde achter. Efficiënt is het evenmin, maar hoe zouden we anders geëvolueerd kunnen zijn naar wezens die met een zekere mate van verstand over zelfcorrigerende processen kunnen spreken?

Nu zijn er veel groepen die dat soort zelfcorrigerende processen haten. In geval van natuurlijke selectie gaat het dan meestal over religieuzen. In geval van de vrije markt zijn er twee grote groepen: intellectuelen en bedrijven. En binnen de groep bedrijven gaat het dan om de eerste plaats om de banken. Ondernemerschap is moeilijk. De meeste pogingen mislukken immers. Daarom dat ondernemers niet liever willen dat ze beschermd worden tegen de zelfcorrigerende vrije markt. Dan is winst immers verzekerd. In de negentiende eeuw probeerden banken het meestal zelf: diverse pogingen tot kartellisering werden ondernomen. Omdat ze echter steevast mislukten (ziedaar de zelfcorrigerende kracht van de vrije markt), werd de overheid erbij gehaald. Dat leidde tot de oprichting van centrale banken , meer bepaald de Amerikaanse centrale bank of Federal Reserve. En tegen een door de overheid geïnstutionaliseerd kartel had de vrije markt geen verhaal.  In de jaren dertig kwam daar onder meer nog de depositoverzekering bij, en nog wat later werd het zelfcorrigerend proces helemaal uitgeschakeld: de "too big to fail"- doctrine was geboren. Wat een bank ook deed, als een volleerde badmeester kwam de overheid tussen om ze te redden als ze kopje onder dreigde te gaan. Vandaar ook de schok doorheen de financiële "markten", toen tijdens Lehman Brothers de ongetwijfeld vestrooide badmeester bleef zitten: we gaan nú toch niet het zelfcorrigerend proces opnieuw doen werken zeker? (Wanneer dan wel eigenlijk?)

Kortom, de financiële crisis had helemaal niets met de zelfregulerende vrije markt te maken, omdat die in de financiële sector gewoonweg niet werkte. Nu, dat besef laten doordringen is niet evident. Getuige de reactie na het Lehman Brothers faillissement. Getuige het feit dat de financiële instellingen maar al te graag de schuld afschuiven op zelfcorrigerende marktmechanismen als mark to market en short selling (direct na het uitbreken van de crisis overigens verboden). Getuige de geschriften van intellectuelen als Paul De Grauwe die zowaar als gevolg van de crisis van zijn geloof in het zelfcorrigerend proces van de vrije markt is gevallen, en die nu voor zowat de hele economie pleit ten gunste van overheidsinterventies. En dat is dan nog een liberaal! Als die al geen vertrouwen meer heeft...

We wensen Boudewijn Bouckaert veel succes.

Dit ben ik volgens deze rechtstest van de Avro. Economisch ben ik rechts:

Je bent een lekkere klassieke rechtse economisch liberaal; hoe minder overheid, hoe beter en solidariteit is uiteindelijk in ieders nadeel. Eigen verantwoordelijkheid staat centraal. Je eigen portemonnee duidelijk ook!

Volledig mee akkoord. Maar hoewel economisch rechts ben ik niet conservatief:

Je bent progressief; de wereld kan volgens jou zoveel beter, vooruitgang drijft jou. Je hebt niet alleen niets met traditionele opvattingen en gebruiken, ze staan je zelfs tegen en er mag vergaand gestreden worden om ze uit te bannen en dat maakt je lekker links.

Rechts maar progressief. Uitstekende combinatie. Kapitalisme en vrije markt worden vooral verdedigid door rechts, maar zijn volgens mij bij uitstek progressieve systemen. Kapitalisme kan zonder groei en vooruitgang niet overleven. Dynamisme drijft het kapitalisme. Echte solidariteit en echte vooruitgang is bovendien alleen mogelijk in een vrije economie, met vrije en verantwoordelijke mensen.

Van het socialisme, maar ook van dat ander collectivisme - nationalisme - moet ik blijkbaar niet veel hebben:

Je accepteert niet alleen dat we als klein Nederland in een geglobaliseerde wereld leven, je viert het zelfs! Culturele diversiteit is altijd positief. ‘Mens zijn’ komt bij jou voor ‘Nederlander zijn’. Je bent een linkse globalist en Nederland is voor jou meer dan molens en tulpen!

Met deze karakterisering ben ik het ook eens. De natie-staten kunnen best verdwijnen, zonder vervangen te worden door een wereldregering overigens - in die zin ben ik geen linkse globalist. En ten slotte:

Een beetje comfortabel leven vind je belangrijk, maar je sluit je ogen niet helemaal voor immateriële zaken zoals kunst en het milieu. Het geld daarvoor moet echter wél eerst verdiend worden. Je combineert vanuit het midden links met rechts; Je bent groen en welvarend en geniet met mate!

Groen, maar niet op naïeve manier. Kan ik mee leven. De vrijheden voor de toekomstige generaties mogen niet leiden tot een tirranie voor de huidige generaties. Toekomstige generaties zullen immers wellicht welvarenderd zijn en de beschikking hebben over meer technologische mogelijkheden om problemen op te lossen waar wij vandaag de dag nog maar van kunnen dromen. Waarom zouden we nu ons opofferen en de CO2-uitstoot reduceren als men over 50 jaar over de nodige technologie kan beschikken om dat in een oogwenk te doen?

Conclusie:

Je komt in het midden van het politieke spectrum uit, niet links, niet rechts. Je hebt niet zozeer een derde of andere opvatting, maar je houdt niet van extremen, je bent redelijk. Waarschijnlijk ben je ook minder inhoudelijk bevlogen, maar vooral pragmatisch gericht. Maar bijvoorbeeld economisch liberaal is nog best wat anders dan cultureel behoudend of conservatief rechts. Je kunt op bepaalde punten dus nog steeds behoorlijk rechtse opvattingen hebben.

Die conclusie is een beetje te kort door de bocht. Ik ben een libertariër - dat blijkt duidelijk uit de test -  en ik heb er geen enkel probleem mee om het libertarisme uiteindelijk als een centrumbeweging te beschouwen. Het gaat immers dwars door de links-rechts tegenstelling heen.  Maar libertarisme is heus wel radicaal en inhoudelijk zeer bevlogen: de staat zo klein mogelijk maken om die uiteindelijk af te schaffen, is een vandaag de dag wel degelijk een extreme visie. Pragmatisch ben ik wel. Ik ben geen revolutionaire anarchist. Als je van vandaag op morgen de staat afschaft, krijg je meteen complete chaos, gewoon omdat de overheid zo sterk in onze psyche doordrongen is dat we niet meer zonder kunnen (of dat we in elk geval geloven dat we niet meer ronder kunnen - de staat als religieuze constructie). Nee, het zal geleidelijk en dus op een pragmatische manier moet gebeuren. Maar dat maakt de doelstelling er niet minder radicaal en bevlogen om.

Hoe dan ook, dat een economisch liberaal niet cultureel behoudend of conservatief moet zijn, lijkt me de evidentie zelf.

Berichten blijven binnenstromen over politici die de banksector radicaal willen hervormen. Obama is zo’n politicus, Wouter Bos een andere. Rode draad in de voorstellen is de scheiding tussen zakenbanken en spaarbanken. Het idee is simpel. Spaarbanken halen geld op bij de gewone spaarder en verstrekken aan de hand daarvan leningen aan consumenten en bedrijven. Geen overdreven risico’s, geen investeringen in gestructureerde producten en andere "toxic assets"’. Zakenbanken daarentegen mogen nog wel risico’s nemen, maar kunnen niet meer rekenen op steun van de overheid als het misloopt. Iemand die zijn geld belegt in zo’n zakenbank weet dat hij het risico loopt zijn centen kwijt te spelen.

Klinkt mooi in theorie, maar de praktijk is anders (In theory, communism works, in theory). De universele banken - die de activiteiten van zakenbank en spaarbank combineren - lagen niet aan de oorzaak van de crisis. De Amerikaanse banken waren in feite niet "too big to fail". De Amerikaanse financiële sector is net bijzonder sterk gefragmenteerd, zeker in vergelijking met de situatie in Europa. Alleen Citibank kan als universele bank worden gecatalogeerd. Wat ook de aard van de bank was, ze namen allemaal overdreven risico’s. Spaarbanken en "thrifts" namen ovedreven risico’s in het verstrekken van "subprime" leningen; zakenbanken als Bear Stearns en Lehman Brothers namen overdreven risico’s in het aankopen van gestructureerde producten als CDO’s; en de verzekeraar AIG nam overdreven risico’s in het verschaffen van Credit Default Swaps.

In Canada daarentegen doorstonden de banken de financiële crisis met verve. Er waren geen "bailouts" en de overheid moest evenmin op andere manier financiëel tussenkomen. Toevallig of niet, de Canadese banken zijn allemaal universele banken. Ze beschikten daardoor over een stevige basis aan deposito’s en dat bleek een stabiele vorm van financiering. Nogmaals, niet de aard van de bank maakte het verschil, of de omvang, maar wel het al dan niet nemen van overdreven risico’s.

Maar wat met België dan? Ook hier hebben we universele banken en die gingen wel ei-zo-na ten onder. Het probleem is echter niet dat die banken het spaargeld van de gewone spaarder hebben gebruikt om onverantwoorde investeringen mee te doen. Integendeel, banken als Fortis en Kbc maakten net gebruik van "wholesale" financiering om hun investeringen in CDO’s en ander giftig spul te realiseren. Ze maakten gebruik van commercial paper of ze gingen lenen op de interbankenmarkt. Niet de gewone spaarder, maar de institutionele beleggers verstrekten aan Fortis, Kbc en Dexia de nodige middelen om mee te doen aan het feest. 

Fortis is niet in de problemen geraakt wegens een run-on-the-bank, althans geen tradtionele run-on-the-bank, waarbij gewone spaarders zoals u en ik hun spaargeld gaan opeisen bij het lokale bankkantoor. Nee, de problemen bij Fortis zijn ontstaan nadat de markt van het commercial paper opdroogde en de interbankenmarkt bevroor. Er was een soort run-on-the-bank: institutionele beleggers trokken hun geld immers massaal terug uit Fortis, met als gevolg dat de overheid een tweede keer moest tussen komen.

Dus ook hier lag niet de aard van de bank aan de oorzaak van de crisis. In ons land namen de universele banken wél de risico’s die de universele banken in Canada niet namen. En daarvoor deden ze geen beroep op ons spaargeld, maar op geld van bedrijven, institutionele beleggers en andere banken. Misschien moeten we ons vooral de vraag stellen over waar al dat geld vandaan kwam, in plaats van ons zorgen te maken over de structuur van ons bankwezen.

Zero Hedge writes:

Most of us make the grave mistake of equating our legal system with morality, but law and morality are creatures that often reside at opposite ends of the spectrum under our current legal system.  Since those that make our laws are also the same immoral people that control our financial system, often our laws have very little concern with governing morality and much more focus on ensuring that the very elements that hold power maintain or expand their power.  Most Americans automatically equate a behavior as right or wrong depending on whether a law defines such behavior as legal or illegal without any critical thought, and this is a mistake. The fact is that today, many laws have nothing to do with morality.  In fact, our legal system is laden with such hypocrisy at times that it allows for the very same behavior to be defined as legal if a financial elite is engaging in the behavior but illegal if a  “regular Joe” is engaging in it. 

The same, of course, is true in the era of intellectual property rights. The defenders of IP do not only contend that file-sharing is illegal, but that it’s immoral aswell. It is theft. But just because file-sharing is illegal, does not make it immoral. On the contrary. Copying is multiplying: more of the same thing exists after the copying has taken place. The original is still the property of the orginal owner, while the copies are the property of the person who did the copying with technology that he bought and owns. At least that would be the case in a system of natural property rights. However, in the world of artificial property rights that is IP my copywork is illegal. But is it immoral?  No, because it isn’t theft at all.

IP is a consumer ripoff. We pay higher prices because of these monopoly rights than would be the case if the free market woul be allowed to work naturally. The result is that the industry can make artificially high profits on the backs of all us regular joe’s. It allows them to stand by their business models which have become obsolete because of technology and the free market. A regular joe on the other hand cannot be allowed to profit naturally from the free market. The IP legal system is laden with the same hypocrisy as financial regulation.