Berichten blijven binnenstromen over politici die de banksector radicaal willen hervormen. Obama is zo’n politicus, Wouter Bos een andere. Rode draad in de voorstellen is de scheiding tussen zakenbanken en spaarbanken. Het idee is simpel. Spaarbanken halen geld op bij de gewone spaarder en verstrekken aan de hand daarvan leningen aan consumenten en bedrijven. Geen overdreven risico’s, geen investeringen in gestructureerde producten en andere "toxic assets"’. Zakenbanken daarentegen mogen nog wel risico’s nemen, maar kunnen niet meer rekenen op steun van de overheid als het misloopt. Iemand die zijn geld belegt in zo’n zakenbank weet dat hij het risico loopt zijn centen kwijt te spelen.
Klinkt mooi in theorie, maar de praktijk is anders (In theory, communism works, in theory). De universele banken - die de activiteiten van zakenbank en spaarbank combineren - lagen niet aan de oorzaak van de crisis. De Amerikaanse banken waren in feite niet "too big to fail". De Amerikaanse financiële sector is net bijzonder sterk gefragmenteerd, zeker in vergelijking met de situatie in Europa. Alleen Citibank kan als universele bank worden gecatalogeerd. Wat ook de aard van de bank was, ze namen allemaal overdreven risico’s. Spaarbanken en "thrifts" namen ovedreven risico’s in het verstrekken van "subprime" leningen; zakenbanken als Bear Stearns en Lehman Brothers namen overdreven risico’s in het aankopen van gestructureerde producten als CDO’s; en de verzekeraar AIG nam overdreven risico’s in het verschaffen van Credit Default Swaps.
In Canada daarentegen doorstonden de banken de financiële crisis met verve. Er waren geen "bailouts" en de overheid moest evenmin op andere manier financiëel tussenkomen. Toevallig of niet, de Canadese banken zijn allemaal universele banken. Ze beschikten daardoor over een stevige basis aan deposito’s en dat bleek een stabiele vorm van financiering. Nogmaals, niet de aard van de bank maakte het verschil, of de omvang, maar wel het al dan niet nemen van overdreven risico’s.
Maar wat met België dan? Ook hier hebben we universele banken en die gingen wel ei-zo-na ten onder. Het probleem is echter niet dat die banken het spaargeld van de gewone spaarder hebben gebruikt om onverantwoorde investeringen mee te doen. Integendeel, banken als Fortis en Kbc maakten net gebruik van "wholesale" financiering om hun investeringen in CDO’s en ander giftig spul te realiseren. Ze maakten gebruik van commercial paper of ze gingen lenen op de interbankenmarkt. Niet de gewone spaarder, maar de institutionele beleggers verstrekten aan Fortis, Kbc en Dexia de nodige middelen om mee te doen aan het feest.
Fortis is niet in de problemen geraakt wegens een run-on-the-bank, althans geen tradtionele run-on-the-bank, waarbij gewone spaarders zoals u en ik hun spaargeld gaan opeisen bij het lokale bankkantoor. Nee, de problemen bij Fortis zijn ontstaan nadat de markt van het commercial paper opdroogde en de interbankenmarkt bevroor. Er was een soort run-on-the-bank: institutionele beleggers trokken hun geld immers massaal terug uit Fortis, met als gevolg dat de overheid een tweede keer moest tussen komen.
Dus ook hier lag niet de aard van de bank aan de oorzaak van de crisis. In ons land namen de universele banken wél de risico’s die de universele banken in Canada niet namen. En daarvoor deden ze geen beroep op ons spaargeld, maar op geld van bedrijven, institutionele beleggers en andere banken. Misschien moeten we ons vooral de vraag stellen over waar al dat geld vandaan kwam, in plaats van ons zorgen te maken over de structuur van ons bankwezen.
