Yves Leterme benadrukte gisteren nogmaals dat dit de moeilijkste onderhandelingen ooit waren. Wat maakt deze onderhandelingen toch zo moeilijk? Zoals ook Bart Somers gisteren terecht opmerkte, is de tekst van het regeerakkoord niet meer dan symbolisch. Het menu is één (kleine) zaak, wat men precies gaat bakken, het groot de gerechten zijn enzovoorsts... dat is pas andere koek (vergeef me deze bewust flauwe zinspeling). Of om in de beeldspraak van Bart De Wever te blijven: hij vond dat het voorstel van Leterme niet meer dan twee op tien waard was. Maar de koek is voor de Conventie, niet voor de regering, want die heeft geen twee derde meerderheid. In de Conventie vallen de overige punten te verdienen.

En dus, wat maakt die onderhandeling voor de regerig dan zo moeilijk? Niet de inhoud, zelfs niet (meer) de interpretatie. Niet de polieke realiteit, maar de perceptie ervan verhindert meer dan ooit een snel einde aan de onderhandelingen, hoewel dat einde nu toch stilaan in zicht is.

Perceptie dus. Het punt is dat bij een mislukking niemand de zwarte piet wil toegeschoven krijgen. En als het wél lukt mag het niet zo overkomen dat de tegenpartij te veel heeft binnengehaald.

Neem voorbije maandag. De Franstaligen komen vertellen dat het tijd wordt om knopen door te hakken. Joëlle Milquet stelt zelfs iet of wat triomfantelijk dat er een akkoord is en dat de Franstaligen de nodige garanties hebben gekregen. Dit verklaring moet al voldoende zijn geweest om bij de NV-A de stoppen te doen doorslaan. Hebben de Franstaligen garanties gekregen? Dan hebben de Vlamingen wellicht te veel toegegeven. En kán het geen goed akkoord zijn.

Ok, als de NV-A het akkoord niet wil hebben, omdat het te veel smaakt naar een overwinning van de Franstaligen, dan gaan wij de zwarte piet voor de mislukking aan de NV-A geven. Zelfs CD&V’ers deden aan de strategie mee, al dan niet oprecht. Denk aan de verklaringen van Wilfried Martens en Mark Eyskens. Het omgekeerde gebeurde natuurlijk ook: de Vlaamse Volksbeweging schoot met scherp op Leterme, die de klink van de deur van de Wetstraat 16 al vast had, zoals een NV-A’er suggereerde. Bij CD&V was men not amused.

Perceptie deed ook Geert Bourgeois zijn officiële reis naar Zuid-Afrika afbreken. Hij keerde in allerijl terug naar ons land, niet om de verdere onderhandelingen tot een goed einde te brengen (waar hij immers niet bij betrokken is), maar om het kartel te redden. En uiteraard mocht niet het beeld ontstaan dat de minister altijd afwezig is momenten dat het écht knelt.

Nadat de crisis binnen het kartel was bezworen, toog men terug aan het werk. Negen uur lang vechten tegen de perceptie dat het geen goed akkoord was. Woord voor woord kijken of er geen synoniem gevonden kon worden dat door de buitenwereld als aanvaardbaar kan worden gepercipieerd.

Donderdag was het dan de beurt voor de Franstaligen om te stijgeren. Het kartel zat terug op één lijn, stelde Leterme, en vanuit de NV-A klonken voorwaar optimistische geluiden. Er was veel vooruitgang geboekt. Een akkoord was dichtbij. Maar als de NV-A spreekt van vooruitgang, dan kan dit niet anders worden gepercipieerd (ben uitgeput in synoniemen!) als een achteruitgang voor de Franstaligen. En dus kwam Joëlle Milquet haastig zeggen dat er volgens haar niet zo veel veranderd was en dat het akkoord van maandag nog altijd als basis werd genomen. Vooruitgang? Die zie ik niet, aldus de CDH-voorzitster.

En zo blijft men elkaar vliegen afvangen. Omwille van de perceptie, de beeldvorming. Maar de realiteit blijft hard, vooral voor het kartel. Deze regering gaat immers van start zonder een splitsing van B-H-V en zonder een staatshervorming, nochtans twee beloftes van NV-A en CD&V. Vandaar dat symbolische overwinningen voor het kartel zo belangrijk zijn. De perceptie dat het er nog altijd van kan komen, dat er eind 2008 een dikke vis in de pan ligt, moet levend gehouden worden.

Gisterenavond werd er niet meer onderhandeld. Milquet wou haar kinderen zien en op tijd gaan slapen. Het weze haar gegund. Misschien kan zij nu op haar beurt de Vlaamse onderhandelaars ook wat gunnen? De Wever heeft het nodig om zijn achterban te sussen. Een kwestie van perceptie.

Anders gaat misschien wel de aarde naar de maan. Op de maand bevindt zich immers Helium-3 of helion. En dat zou in de toekomst een belangrijke bron van energie kunnen worden. Het bijkomend voordeel is dat op de maan geen mensen wonen, en dus is de kans klein dat een eventuele buitenlandse bezetting om al die Helium-3 te ontginnen geen aanleiding zal geven tot terrorisme:

Helium-3, een zeldzame isotoop van helium, is een ideale brandstof voor kernfusie omdat er bijna geen radioactiviteit vrijkomt én omdat het fusieproces goed te beheersen is. (...) (V)eel grootmachten maken zich op voor een volgende wedloop naar de maan, niet alleen om prestigieuze redenen, maar vooral om de winning van grondstoffen. Waren het in de jaren zestig de Verenigde Staten en Rusland die de wedloop ‘uitvochten’, dit keer is er een grotere schare deelnemers: de VS, Rusland, China, India, Japan, de ESA én vreemdgenoeg ook de individuele ESA-leden Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Italië. Allemaal hebben ze de laatste maanden maanplannen bekendgemaakt, de ene concreter dan de ander.

Zoals gezegd speelt in veel van die plannen de winning van grondstoffen op de maan een grote rol. En dan gaat het met name om dat helium-3. Op Aarde komt het bijna niet voor. De VS bezit in laboratoria 29 kg van het spulletje en dat schijnt al een vermogen te kosten1. Helium-3, ook wel helion genoemd, kent twee protonen en één neutron in z’n kern. Gewoon helium heeft twee protonen en twee neutronen. Op de maan bevinden zich miljoenen tonnen helium-3 in de bodem, afgezet door de zonnewind. Het schijnt er door verhitting vrij gemakkelijk uit te halen te zijn en dan zou het onder druk als een vloeistof naar de Aarde kunnen worden getransporteerd. (...)

Eén vracht van 25 ton helium-3 zou goed zijn voor twee weken van de totale energieconsumptie van de wereld in het jaar 2100! Hierbij is meegerekend dat we rond die tijd vijf maal zoveel energie nodig zullen hebben als nu. De kosten van zo’n jaartje energie volgens het energieverbruik in 2100 zouden met ’gewone’ Aardse energiemethodes, zoals aardolie en kernenergie, naar schatting € 1.500 miljard bedragen. Da’s een veelvoud van de kosten die de maanplannen met zich mee brengen. Kortom, de winning van helium-3 is een lonkend perspectief voor al die energieslurpende grootmachten en dat maakt het aantrekkelijk om ‘de steven weer naar de maan te wenden’, om het maar eens anders uit te drukken.

Is er nog muziek na Sabam? Het beroert méér mensen dan je zou denken.

Het antwoord op die vraag is kinderlijk eenvoudig: natuurlijk wel. Er was muziek vóór Sabam, er is dus geen reden om aan te nemen dat er geen muziek zou zijn na Sabam. Misschien nog wel meer muziek dan ooit, omdat we er minder voor zullen moeten betalen. Hoge prijzen zijn het gevolg van monopolies. En auteursrechten zijn een door de overheid afgedwongen monopolie; waarbij een particuliere instantie (Sabam) ze mag innen op een nogal weinig transparante manier.

LVB merkt terecht op dat de nationalisering van Sabam geen zin heeft. Monopolierenten worden dan vervangen door belastingen. Het verschil tussen de twee is vrijwel onbestaande. Of een door de overheid in stand gehouden monopolie de rechten int, of de overheid doet het zelf, is enkel een kwestie van techniek. De ware oorzaak van de miserie zit in het systeem van auteursrechten zelf. Die monopolierechten moeten worden afgeschaft.

Het consumentenvertrouwen heeft een ferme tik gekregen. De oorzaken hiervan zijn divers, maar toch meent de Nationale Bank dat de recente prijsstijgingen onder andere in voedingsproducten en energie een belangrijke reden is.

Ik hoor ze al roepen: de vakbonden en de linkse partijen. Maximumprijzen moeten worden ingevoerd. Die zijn nodig om de consumenten tegen prijsstijgingen te beschermen. En nu zullen het ook nodig zijn om het consumentenvertrouwen intact te houden.

Zij dwalen. Als de prijzen stijgen is het niet meer dan normaal dat de consument zijn verbruik terug schroeft. Het is dus logisch dat het consumentenvertrouwen daalt, want dat is een teken dat de verbruiker reageert op marktsignalen. Als de consument nu verdere prijsstijgingen verwacht, zal het consumentenvertrouwen nog verder dalen.

Tenzij andere factoren voor compensatie zorgen. Als bijvoorbeeld uit cijfers blijkt dat de werkloosheid daalt en de economie aanzwengelt, dan kan men verwachten dat de consument er rekening mee houdt dat hij op het einde van de maand een groter inkomen zal overhouden. Dat zal er toe leiden dat het consumentenvertrouwen opnieuw toeneemt. En dus ook de consumptie.

Bovendien zijn het de prijzen van maar enkele producten die zo sterk stijgen. De prijzen van andere producten stijgen minder sterk, blijven gelijk, of dalen zelfs. De resultante van al die prijsstijgingen en -dalingen noemen we de inflatie. Die blijft in ons land vooralsnog beperkt. Overigens is er zoiets als de index, waardoor de lonen gekoppeld worden aan de prijzen. Wanneer die de pan uitswingen stijgen de lonen ook. Als gevolg blijft de koopkracht gevrijwaard.
Mij lijkt het dus totaal overbodig om in te grijpen in het prijsmechanisme. Als het consumentenvertrouwen omwille van deze reden daalt, is dat een perfect normale reactie.

Maximumprijzen zijn niet alleen overbodig, maar zelfs schadelijk.

Stel we voeren ze in voor energie en voeding. De prijsverhogingen die het resultaat zijn van de werking van de markt, kunnen geen doorgang vinden. Als gevolg consumeren we meer energie en kopen we meer voedingsproducten dan wanneer er geen maximumprijzen zouden zijn. Er is sprake van verspilling. Te veel energie verbruiken is slecht voor het milieu. Van veel te eten worden we dik. En dus zullen diezelfde partijen en vakbonden zeggen dat we sommige voedselproducten moeten belasten. En dat we energie duurder moeten maken, bijvoorbeeld via een CO2-taks.

Maximumprijzen worden zelden ingesteld op het niveau waar vraag en aanbod in evenwicht zijn. De overheid kan dat niet. Als bij de maximumprijzen de vraag hoger ligt dan het aanbod, ontstaan er tekorten en schaarste. In het omgekeerde geval overschotten die men niet kwijt kan.
Maximumprijzen nemen overigens de oorzaken van de prijsstijgingen niet weg. De stijging van de energieprijs is voor een deel het gevolg van een monopoliepositie van Electrabel. Pak dan die monopoliepositie aan. De voedselprijzen stijgen als gevolg van een bewuste keuze van de overheid voor biobrandstoffen waardoor landbouwareaal normaal bestemd voor de productie van voeding moet worden aangesproken. Misschien gaat het hier om een verkeerde keuze, maar dan moet men de moed hebben om dat te zeggen.

Natuurlijk is het juist dat mensen met een lager inkomen in moeilijkheden kunnen geraken, wanneer basisproducten te duur worden. Maar om dat probleem op te lossen is het uitschakelen van het prijsmechanisme wel een heel botte maatregel, die zoals gezegd, de oorzaak niet wegneemt. Algemene prijsstijgingen worden zoals aangetoond opgevangen door de automatische index. De impact van specifieke prijsstijgingen kan dan weer worden gemilderd door gerichte financiële ondersteuning van mensen met een te laag inkomen. Een goed werkende economie kan ook helpen want zoals J.F. Kennedy het uitdrukte "a rising tide lift all boats". En dus lijkt een belastingverlaging – die overigens ook nog eens rechtstreeks de koopkracht ondersteunt – nog de beste maatregel om het consumentenvertrouwen terug op te krikken.

Dit is toch echt verschrikkelijk:

In 2005 heeft de uitstoot van broeikasgassen in de industrielanden een recordhoogte bereikt. Dat blijkt uit een rapport van het Klimaat-secretariaat van de Verenigde Naties.
De stijging zou toe te schrijven zijn aan de landen waar erg veel industrie is alsook aan de voormalige Oostblok-landen die economisch heropleven.

Toch staat er ook goed nieuws in het rapport (...)

Het goede nieuws is dat in de rijke Europese industrielanden de uitstoot daalt. Met andere woorden, alle inspanningen die hier worden geleverd zijn een maat voor niks, want de globale uitstoot blijft alleen maar stijgen en heeft in 2005 een recordhoogte bereikt.

Een waarom stijgt de uitstoot? Omdat de voormalige Oostblok-landen economische heropleven. Omdat meer mensen daar dus onze welvaart benaderen. Maar goed nieuws is dat lang niet meer. Armoede lijden, dat zullen ze doen! Dat is pas goed nieuws! En dat wij ze binnenkort zullen volgen, is natuurlijk nog beter nieuws.

De opwarming van de aarde slaat weer toe:

De bewoners van het midden van Spanje bibberen onder een ongewone koudegolf. Zo is in het stadje Molina de Aragon vannacht het kwik tot min negentien graden gezakt. Dat is de laagste temperatuur in centraal-Spanje in een novembermaand in de laatste zestig jaar, aldus de Spaanse staatsradio RNE. Ook in andere delen van Spanje was er dit weekeinde nachtvorst. Vrijdag heeft het op Mallorca gesneeuwd.

Hij kan het niet. Dat is de teneur van de Vlaamse pers de voorbije dagen. Hij, dat is, Yves Leterme.

Welcome to the party. Rather late.

Het besef dat Yves Leterme als staatsman (in de plaats van campagnevoerder en stemmentrekker) fel overroepen is, is nogal laat doorgedrongen. Héél laat. Nu Leterme aan zijn vierde poging (of derde-en-halve) tot vorming van een regering bezig is, meldt de pers dat de man een ontzettend gebrek aan creativiteit en talent toont. Kortom, hij kan het niet.

Zijn eerste formatiepoging - in Hertoginnedal - was een complete chaos waar de paarse debatcultuur bij verbleekte. Ze eindigde in een crisis waarbij Herman Van Rompuy weken nodig had om ze min of meer te deblokkeren.

Zijn tweede poging strandde afgelopen woensdag met de stemming over BHV.

Hij kreeg nog een derde kans, van de Koning. Donderdag kreeg hij de opdracht om snel een regering te vormen, zonder grote staatshervorming (BHV was al van de agenda verwijderd, en is dat nu nog). Die staatshervorming werd de opdracht voor een nog op te richten Comité van Wijzen. Zo’n Comité samen stellen, blijkt intussen op zich ook al bijzonder moeilijk.

Vrijdag werd Leterme door zijn eigen kartel klem gereden. Weg derde poging, nog voor dat ze was begonnen.

Leterme is nog steeds formateur. Hij is dus aan zijn vierde poging bezig. Intussen zijn weinig benijdenswaardige records gesneuveld, is de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde voor minstens een jaar van de baan, en is de staatshervorming volledig geblokkeerd.

Dat is het resultaat van 152 dagen Yves Leterme.

Ken jij ze nog? De spaarlampenactie? In feite zijn er intussen twee geweest. Ieder gezin zou of moest, in de strijd tegen de klimaatopwarming, een spaarlamp of spaardouchekop krijgen. In een eerste fase kregen we het ding zelfs thuis afgeleverd, of konden we het gaan halen in het postkantoor.

Die eerste fase werd geen succes.

De tweede fase werd anders aangepakt. Elk gezinslid kreeg nu een kortingsbon van 5 euro om in te ruilen voor een spaarlamp bij de handelaar naar keuze. In elk geval een betere manier van werken voor de handelaars.

Deze fase werd een overdonderend succes. Bijna 30% van de respondenten ging er op in. Niet veel? Wel, vraag dan eens aan een private handelaar welke respons hij of zij krijgt bij een gelijkaardige kortingsactie. Zeker géén 30%.

En toch. Aan de actie hangt een prijskaartje natuurlijk, en vroeg of laat wordt deze kost hoe dan ook door diegene die ze moet dragen opnieuw verhaalt op gebruiker. Het zijn de de netbeheerders van elektricitieit die de kost dragen, en die verrekenen ze dus in de tarieven voor het beheer van het distributienet.

Het probleem is echter dat deze actie bijzonder duur is gebleken en dat ondanks de vrij hoge respons de energiebesparing miniem is, zeker in vergelijking met andere mogelijke maatregelen. De minister bevoegd voor energie, Hilde Crevits (CD&V) geeft de cijfers, in antwoord op een vraag van Carl Decaluwé (CD&V):

* dakisolatie: 111 kilowattuur besparing per euro
* condensatieketel: 56 kilowattuur per euro
* superisolerende beglazing: 36 kilowattuur per euro
* muurisolatie: 26 kilowattuur per euro
* spaarlamp: 17 kilowattuur per euro

Voor elke bespaarde kilowattuur primaire energie kost een spaarlamp 6 euro cent. Voor dakisolatie is dat slechts 0,9 eurocent.

Ik vind het altijd interessant wanneer men toegeeft dat energiebesparing wel degelijk een kost met zich meedraagt, en dus geen "free lunch" is, zoals de groene jongens ons willen doen geloven. Maar het minste wat men toch kan verwachten is dat men zich concentreert op die actie die efficiënt zijn. De proliferatie van allerhande REG-initiatieven (REG = rationeel energiegebruik), die dan ook nog eens worden herhaald, moet dringend stoppen.