Dan toch maar eens iets schrijven over de huidige politieke crisis. Het lijkt inderdaad een crisis te zijn. Althans, de Koning heeft het officieel toegegeven. Of zou schijn dan toch bedriegen? En wat is dat nu allemaal met die nota-Dehaene? Ook hier lijkt schijn te bedriegen : het is geen persoonlijk schrijfsel van de voormalige premier. Het is een werkstuk van kopstukken van CD&V. De nota wijst aan de manier waarop de christendemocraten uit de "crisis" willen geraken. Een crisis die ze wellicht zelf (en dus niet CDH) hebben uitgelokt, om tijd te winnen, en achter de schermen, ver weg van de pers, naar een oplossing te zoeken. Hier is Yves Leterme:

Het teruggeven van de formatie-opdracht geeft extra tijd. ’We hebben dat nodig om achter de schermen te kunnen werken aan het regeerakkoord. Ver weg van alle grote verklaringen, want dat is wat wel fout gelopen is in Hertoginnedal. Nu hebben we dus een nota gemaakt, die Jean-Luc Dehaene aan de koning is gaan voorleggen.’

Quid N-VA?

Steven Johnsons’ Everything bad is good for You is een kort maar fascinerend boek.

De titel moet uiteraard niet letterlijk worden genomen. De auteur beweert niet letterlijk dat alle slechte dingen – alcohol, te snel rijden, drugs, te dicht bij een kerncentrale gaan wonen – uiteindelijk goed blijken te zijn. Het boek bestrijdt wel het doemdenken rond populaire
cultuur : videogames, tv-feuilletons, het internet. Volgens hoogdravende theorieën maken de populaire media de bevolking dom. En de trend is in de richting van dom en dommer. Wat televisie en internet je voorschotelt is slecht voor je: te mijden. Lees liever Oorlog en Vrede.

Johnson beweert dat het tegendeel het geval is. Om dat in te zien mogen we echter niet langer kijken naar de inhoud : de meeste series zijn inderdaad gewelddager geworden bijvoorbeeld. En de meeste spelletjes staan inhoudelijk op het niveau van een vijfjarige.

Maar als we onze blik wenden naar de techniek, naar de manier waarop een verhaal verteld wordt, of een spel gespeeld, dan krijgen we een heel ander beeld. Johnson stelt enerzijds dat het niveau van de populaire cultuur vaak veel diepgaander is dan we vermoeden. Anderzijds wordt populaire cultuur niet dommer, maar integendeel complexer, veeleisender en intelligenter.

Neem een populair maar uiterst eenvoudig videospelletje als PacMan. Het beste wat we daarvan kunnen zeggen – althans volgens de profeten van de hogere cultuur – is dat het bij kinderen de hand-oog coördinatie verbetert. Is dat echt het enige? Welnu, zelfs dat bedrieglijk eenvoudig spel – eet zoveel mogelijk stipjes en zorg dat je niet wordt opgegeten door de monsters – is veel complexer dan het lijkt.

Punt is dat om hoge scores te halen je moet uitvissen welk patroon de monsters volgen. Want zij volgen een vast patroon: eens je dat door hebt, kan je met gemak uit de klauwen van je achtervolgers blijven (tot het allemaal veel te snel gaat: dan moet je terugvallen op je hand-oog coördinatie).

Maar het zoeken naar patronen is een belangrijk element van een meer hoogwaardige bezigheid: de wetenschap. Hoe kan het wetenschappelijk proces worden omschreven? Ondermeer op deze manier (Karl Popper zag het wellicht iets anders, volgens hem begin je met een hypothese – maar de essentie blijft dezelfde):

1. eerst stel je een soort van vluchtig onderzoek in naar je omgeving: je speelt een aantal keer PacMan;
2. op basis van dit onderzoek en een eerste reflectie formuleer je een hypothese: de monsters volgen die en die weg;
3. je stelt opnieuw een onderzoek in om te zien of je hypothese klopt of niet: volgen de monsters inderdaad de weg die je dacht dat ze zouden volgen?
4. op basis van het resultaat en de feedback die je krijgt, herdenk je de hypothese. Herneem stappen 3 en 4 tot blijkt dat je hypothese klopt en je het patroon gevonden hebt. Je bent nu een Pac-Man kampioen.

Wat voor PacMan geldt, gaat uiteraard ook op voor de veel complexere spelletjes als simCity of Grand Theft Auto. Het spelen van videogames heeft veel weg van wetenschap.

Uiteraard zullen hier velen al zeggen: stop! Nu overdrijft die Johnson toch wel. Een spelletje spelen is toch geen wetenschap. Wie kampioen is in één of ander videogame is toch geen wetenschapper? Hij heeft toch niets ontdekt? Wel, eigenlijk heeft hij wel iets ontdekt. Niet een medicijn of een theorie over de zwaartekracht nee, maar wel een bepaald patroon, of een zeker ruimtelijk inzicht. Hij is door het herhaaldelijk spelen van het spel meer te weten gekomen. Het verhogen van onze kennis: dat is wetenschap. We mogen wat hij te weten is gekomen (de inhoud) niet verwarren met het feit dat hij iets te weten is gekomen. De bevrediging die voorvloeit uit dat feit is hetzelfde voor een wetenschapper sensu stricto als voor een gamer. En ook voor de hersenen zelf maakt het geen verschil: in beide gevallen zal er sprake zijn van een verhoogd niveau van dopetamine, dat het bevredigend gevoel zal opwekken.

De maatschappelijke relevantie is natuurlijk wel verschillend. De maatschappelijke relevantie van het patroon van de monsters in PacMan is uiteraard nihil, maar dat betekent geenszins dat het hersenwerk van de gamer minderwaardig zou zijn tegenover het hersenwerk van de wetenschapper, te meer daar we zelf in ons onderwijs dergelijk hersenwerk aan onze kinderen opvoeren, via bijvoorbeeld wiskundige vraagstukken die vooraf worden gegaan door kinderlijk eenvoudige verhaaltjes. Maar de inhoud is ook hier niet belangrijk, wel het feit dat men een oplossing voor het vraagstuk kan bedenken.

En wat blijkt nu? Die vraagstukken worden almaar complexer, ook en vooral in populaire cultuuruitingen als videogames en tv-feuilletons. Johnson toont dit aan door het vertelpatroon van Dragnet, Starsky & Hutch, Hill Street Blues en The Soprano’s met mekaar te vergelijken.

In Dragnet hadden we één, op lineaire wijze verteld, verhaal met een duidelijke conclusie. Van de kijker werd geen enkele inspanning vereist. S & H was al iets ingewikkelder met een kleine humoristische subplot. Met Hill Street Blues kregen we een substantiële verandering: een vermenigvuldiging van het aantal personages en verhaallijnen. The Soprano’s ging op de ingeslagen weg nog verder: in een en dezelfde scène komen de verschillende verhaallijnen soms samen, en aan de kijker wordt niks uitgelegd, de ontbrekende stukken moeten door deze laatste zelf worden ingevuld. Eén aflevering missen van S & H is geen probleem, één aflevering van The Soprano’s en je bent verloren.

Nogmaals, het gaat hier niet om de inhoud. Ja, The Soprano’s is ook veel gewelddadiger dan Dragnet. In die zin is de reeks een spiegel van onze maatschappij; niet dat er meer geweld is (misdaad en geweld zijn in feite al geruime tijd op de terugweg), maar het wordt niet langer meer weggemoffeld. De werkelijkheid was al ruw en hard in de tijd van Dragnet, alleen wordt ze nu ook getoond. Punt is dat van de kijker nu veel meer intelligentie en inzet wordt gevraagd. Hij kan zich niet langer passief in zijn zetel neerleggen zoals bij Dragnet. Naar The Soprano’s kijken, vraagt meer de houding van een wetenschapper.

Een goed idee van wat Johnson bedoelt, krijg je wanneer je de nieuwe reeks Battlestar Galactica vergelijkt met de originele. Wat vele waarnemers verrast, is dat de nieuwe reeks zo veel aanzien geniet, terwijl de originele reeks uit de jaren tachtig zo slecht was. Inhoudelijk staat de nieuwe reeks duidelijk op een hoger niveau.

Maar daar zit niet het fundamentele verschil, wel inzake de complexiteit van de nieuwe reeks.

Neem alleen al maar de Cylons. In de oorspronkelijke reeks waren dat allemaal tinnen robotten, met een paar intelligentere modellen die wat meer konden zeggen dan "By Your Command". In de nieuwe reeks zijn de wandelende broodroosters er nog, maar daar houdt het niet op. De meeste Cylons zijn niet meer te onderscheiden van mensen. En dan zijn er nog kopies. Sommige van die kopies weten zelf niet eens dat ze een Cylon zijn. Anderen dan weer wel: de meesten zijn uit op de vernietiging van de mensheid, anderen ontwikkelen dan weer gevoelens van sympathie. Er zijn leugenachtige modellen, er zijn eerlijke modellen, er is een model dat de wetten van de fysica tart. De toestellen waarmee de Cylons vliegen zijn in feite zelf Cylons, maar dan met menselijke attributen: ze kunnen bloeden, ze hebben aders en zenuwen, ze reageren alleen als je ze behandelt als een huisdier. Iedereen aan boord van de Galactica kan een Cylon zijn. Als kijker kan je mee proberen uit te vissen wie Cylon is en wie niet. Soms wordt er bewust verwarring gecreëerd : zelfs Commandant Adama kan een Cylon zijn.

Of neem Dr. Balthar. In de oorspronkelijke reeks een simpele overloper, is het nu een geniale maar verwarde en seksueel geobsedeerde wetenschapper die door een vrouwelijke Cylon in de val wordt gelokt. Hij wordt zelf een Cylon maar toch weer niet, komt aan boord van de Galactica terecht waar hij een apparaat moet ontwikkelen om Cylons van mensen te onderscheiden. Hij krijgt belangrijke verantwoordelijkheden, geeft advies en, ondanks het feit dat hij nu zelf een Cylon is, levert dat advies soms overwinningen op voor de mensheid.

Omdat veel televisiefeuilletons zo ingewikkeld zijn geworden – de gegeven voorbeelden zijn dramareeksen, maar hetzelfde geldt voor sitcoms, zoals The Simpsons en Seinfeld, alsook voor films als Finding Nemo, en natuurlijk ook het internet en andere interactieve media, ja zelfs reality-tv – die heel wat hersenwerk vragen, zou men denken dat de mediagebruiker eerder vroeg dan laat afhaakt. Maar dat blijkt niet waar te zijn. De kijker kijkt niet alleen massaal, maar lijkt zelfs verslaafd, op een positieve manier. De nieuwe reeks Battlestar Galactica is veel succesvoller dan de originele, en spreekt een ruimer publiek aan. Herhalingen van de reeds genoemde series worden ook goed bekeken, precies omdat er bij elke herhaling wel steeds iets nieuws te ontdekken valt. Discussiegroepen waarin elke scène wordt besproken en bediscussieerd, schieten als paddenstoelen uit de grond, waardoor we ook nog eens een keer meer lezen en schrijven. En de DVD-verkoop van dergelijke reeksen bloeit als nooit te voren: waarom inderdaad zou je een DVD kopen als er niets nieuws meer te ontdekken valt.

Er valt dus veel winst te maken met series die de mediagebruiker op de proef stellen. Een prachtig voorbeeld van de werking van de "onzichtbare hand". Commerciële op winst beluste ondernemingen die door de "markt" ertoe worden aangezet om de kwaliteit van de populaire programma’s op te drijven. Ja, er zijn nog uitzonderingen, zoals Everybody Loves Raymond, maar de algemene trend is dat de media almaar meer vergen van de gebruiker. Is het toevallig dat een oubollige reeks als FC De Kampioenen, die alleen maar passiviteit vraagt en die desondanks ontelbare keren wordt herhaald, wordt uitgezonden door een openbare omroep, die zich van de markt niets moet aantrekken? Als er een reeks is die de mensen dom houdt, is het FC De Kampioenen wel. (Al moet erbij vermeld worden dat ook de commerciële omroepen in ons land maar traag inspelen op de nieuwe trend: The Soprano’s bijvoorbeeld wordt uitgezonden op een onmogelijk laat uur.)

Maar het echte goede nieuws komt nog. In het tweede deel van zijn boek omschrijft Steven Johnson het intussen berucht geworden Flynn-effect. Kort gezegd komt dit effect erop neer dat volgens diverse studies – uitgevoerd door James Flynn – blijkt dat wij almaar intelligenter worden, en dat los van ras, kleur, geslacht, klasse, of opleiding. Het effect zou in termen van IQ gemiddeld 13, 8 punten bedragen en dit in minder dan vijf decennia. Deze periode is sowieso te kort om verklaard te kunnen worden als gevolg van genetische veranderingen.

Onze omgeving moet er dus iets mee te maken hebben. Maar dat zou betekenen dat onze omgeving een belangrijke invloed kan uitoefenen op onze hersenen, en we weten sinds Steven Pinker dat onze hersenen geen blanco blad zijn waarop alles zomaar kan worden geschreven. Maar wellicht is onze hersenmassa dan toch iets kneedbaarder dan algemeen aangenomen.

Welke zouden de verantwoordelijke omgevingsfactoren kunnen zijn? Betere voeding zou een reden kunnen zijn, beter onderwijs, verstedelijking zelfs (leven in een stad is complexer en vereist meer ruimtelijk inzicht dan leven op het platteland). Al deze verklaringen worden door Johnson naar de prullemand verwezen: verstedelijking bijvoorbeeld kan geen verklaring zijn want stadsvlucht is de trend de jongste jaren. De kwaliteit van het onderwijs staat ook onder druk.

Wat is dan wel de verklaring? Je was er misschien zelf al opgekomen: de toenemende complexiteit van populaire cultuur en populaire media. Grand Theft Auto, The Soprano’s, Finding Nemo, weblogs, discussiegroepen over The Simpsons en Battlestar Galactica, het kijken naar en achteraf online analyseren van reality-shows zoals The Apprentice: dat en het feit dat we aan al die media verslaafd zijn geraakt, is verantwoordelijk voor de stijging van het IQ.

Is dit nu een pleidooi om niet langer Oorlog en Vrede van Tolstoy te lezen? Zeer zeker niet. Lezen heeft zijn eigen beloning. Het is ook voer voor de hersenen. En bovendien maatschappelijk veel relevanter dan welke aflevering van The Simpson’s of The Soprano’s, hoe veeleisend ook. Inhoud is belangrijk, laat daar geen misverstand over bestaan.

Maar het verhaal dat populaire cultuur dom maakt, en dat de media erop uit zijn om deze domheid alleen nog maar te versterken, klopt niet. De trend gaat precies in de omgekeerde richting, op een spontane manier.

Weet je wat misschien nog het beste is? Boeken lezen die dit soort van populaire (oh de ironie!) mythes ontkracht. Daar kan je alleen maar voordeel bij hebben. En het boek van Johnson kost bijna niks. Al kan je PacMan nog altijd gratis spelen.

Freddy Thielemans haalt eigenaardige redenen aan om een betoging te verbieden:

Eerst en vooral is er de keuze om dit evenement te laten plaatsvinden op een symbolische datum als 11 september. De bedoeling hiervan is uiteraard om een amalgaam te maken tussen de terroristische activiteiten van moslimintegristen enerzijds en de islam als godsdienst en alle moslims anderzijds.
Bovendien hebben de voornaamste leiders van bepaalde organisaties die oproepen tot de betoging een discours - ook schriftelijk - dat dit onterecht amalgaam bevestigt. Zo stellen zij onder meer dat ’islam en democratie niet samengaan’ en dat zij ’niet geloven in een gematigde islam. Zo doen ze zich slechts tijdelijk voor, maar dat is schone schijn. Ze creëren een rookgordijn om ons te misleiden’.
De leden en sympathisanten van deze organisaties staan algemeen bekend voor hun weinig vredelievende houding tijdens dit soort evenementen.

Wat Thielemans hier eigenlijk zegt is: ik ben het niet eens met de tactieken, strategie en opvattingen van de betogers, en dus verbied ik de betoging. Een lezer reageert in De Standaard:

Thielemans’ tweede argument is zwak: de aanvragers kiezen 9/11 als datum en leggen door die keuze verbanden tussen moslimterrorisme, de islam en alle moslims. De burgemeester vindt dit amalgaam onterecht. Merk op: hij vertolkt opnieuw een opinie. Volgens mijn persoonlijke mening zijn er zeker verbanden te leggen tussen de diverse groepen moslims. Niemand wordt van vandaag op morgen een radicaliserende moslim. Daaraan gaat een evolutie vooraf. De bomaanslagen op de metro in Londen werden gepleegd door moslims die goed geïntegreerd waren, die een diploma bezaten en een job hadden en tot op het ogenblik van de aanslag tot de groep ‘alle moslims’ behoorden. Het is het recht van Thielemans de verbanden te ontkennen, maar de feiten spreken hem wel tegen. Hij verbiedt met dit argument een betoging omdat de aanvragers ervan zijn opinie niet delen.

In zijn volgende argument gaat Thielemans opnieuw een brug te ver: door het creëren van een amalgaam (zegt hij) zetten de aanvragers aan tot discriminatie en haat. En hij verwijst daarbij naar een uitspraak van een Belgisch tribunaal dat een bepaalde politieke partij om die reden (aanzetten tot haat) veroordeelde. De burgemeester – die geen onderzoeksrechter is – baseert zich aldus op een proces en de uitspraak van een rechter nog voor een juridisch onderzoek en een in beschuldigingstelling tegen de organisatoren lopend zijn. Zeer roekeloos en misschien zelfs een overtreding van de wet vanwege Thielemans. Dat moeten juristen maar eens uitpluizen.

De essentie van de reactie heb ik gearceerd in het vet. De burgemeester verbiedt een betoging en verantwoordt dat verbod met een argumentatie die erop neerkomt dat hij het niet eens is met de organisatoren. Dat is zijn goed recht natuurlijk. En hij kan daar op alle manieren op reageren, bijvoorbeeld via een vrije tribune. Maar Thielemans gaat veel verder: omdat hij het niet eens is met de betogers, verbiedt hij de betoging. Dit lijkt mij een bijzonder kwalijke en gevaarlijke evolutie. Hier is een politicus die zegt: "mijnheer of mevrouw, ik verafschuw uw mening, en ik zal er alles aan doen wat in mijn macht ligt opdat u ze niet zal kunnen uiten". Een betoging verbieden ligt in zijn macht, die hij vervolgens misbruikt. Een aanslag op de rechtstaat. Gelukkig reikt zijn macht dan ook niet verder dan dat, want dat zou het einde betekenen van de rechtstaat.

Dat politici zuinig moeten omspringen met beperkingen op de vrijheid van meningsuiting is een evidente waarheid die de jongste tijd helaas meer en meer wordt miskent. De enige vorm van meningsuiting die tegenwoordig nog absoluut en volledig vrij is, is deze die precies handelt over het beperken ervan. Inderdaad, tegenwoordig zijn beperkingen bespreekbaar die zo ver gaan dat kritiek op bepaalde opvattingen buiten de wet wordt gesteld en strafbaar gemaakt. Het gaat hier dan voornamelijk over religieuze opvattingen. Kritiek wordt in dit geval al snel gelijk gesteld met beledigingen, of met een gebrek aan respect voor andermans geloof. Zelfs humor, bijvoorbeeld in de vorm van cartoons is al gauw "not done".

Wanneer we spreken over vrije meningsuiting moeten we onderscheid maken tussen twee verschillende situaties. Een eerste situatie betreft een persoon die wordt aangepakt, beledigd of bekritiseerd omwille van wat hij of zij is: een situatie die buiten zijn eigen wil bestaat. Een persoon kan bijvoorbeeld gehandicapt zijn. Zonder respect omgaan met die persoon omwille van zijn handicap, hem beledigen enzovoorts kan dan moeilijk als vooruitgang worden beschouwd. De gehandicapte persoon ondervind er schade van en ook de maatschappij wordt er niet beter van. De persoon die beledigd kan daar misschien wel enigszins een bevredigend gevoel aan over houden, maar dan slechts tijdelijk. De zaken kunnen bijgevolg verder escaleren. Kortom, het netto-resultaat is negatief. In economische termen: het gaat om een "negative-sum game". Deze vorm van vrije meningsuiting is alleen maar destructief.

De "maatschappij" kan vanuit deze optiek dan ook optreden en eventueel streven naar beperkingen op deze vorm van vrije meningsuiting. Racistische meningen sensu stricto zouden dan kunnen worden aangepakt omdat hier gaat over wat een persoon is (hij of zij kan niet van ras veranderen).

Of we zo ver moeten gaan om wettelijke beperkingen op te leggen is een andere vraag. Toen Jean-Pierre Van Rossem in het Parlement bij de eedaflegging van Koning Albert Vive La Republique (Européenne) riep, was er een snuggere Senaatsvoorzitter Frank Swaelen die antwoordde dat “heel het volk u erom zal veroordelen”. Wat ook prompt gebeurde : voor de lijst Rossem ging het vanaf dan alleen maar bergafwaarts. Of dat nu nog het geval zou zijn, is natuurlijk een andere zaak, maar dat is precies mijn punt. Als de bevolking een bepaald gedrag niet tolereert dan zal dat gedrag vanzelf naar de marges van de samenleving gedreven worden. Indien niet, dan heeft de maatschappij een dusdanig probleem dat je niet zomaar met bijkomend regeltjes zal kunnen oplossen. Dan gaat het – inderdaad – over normen en waarden.

Komen we nu bij de tweede situatie. Hier betreft het personen of groepen die voor een bepaalde opvatting op ideologie hebben gekozen. Een politieke opvatting zoals liberalisme of socialisme, maar ook een godsdienstige, zoals de islam. Vrije meningsuiting is dan een positive-sum game. De wetenschap bijvoorbeeld boekt vooruitgang precies dankzij kritiek. Bepaalde beweringen worden dan tegen het licht van de feiten gehouden en als ze niet met mekaar in overeenstemming zijn, zullen de beweringen moeten worden bijgesteld. Zelfkritiek is hier ook een mogelijkheid, maar wetenschappers zijn ook maar mensen, en ontberen dus vaak zelfkritiek. Dat is echter geen probleem als kritiek – hoe hard ook – mogelijk en vrij blijft. Er is nog een ander groot voordeel aan dit "kritisch rationalisme" (Popper). We kunnen op die manier een geweldloze vredelievende samenleving opbouwen. Zoals Karl Popper het uitdrukt, we kunnen de argumenten in onze plaats laten sterven. Vrede, vrijheid en vooruitgang: zonder vrije meningsuiting is dit niet mogelijk.

Net zoals vrijhandel is vrij meningsuiting dus een positive sum-game. Dit betekent niet dat er geen slachtoffers zijn. Sommigen kunnen zich gekrenkt voelen, of de geuite mening kan ook gewoon fout zijn. In vrijhandel worden de slachtoffers gecompenseerd: bijvoorbeeld door hen een vergoeding toe te stoppen als ze als gevolg van "outsourcing" werkloos worden. Dat kan omdat de samenleving als geheel rijker is met vrijhandel dan zonder. Mét compensatie gaat dan iedereen erop vooruit.

Gelijkaardige mechanismen zijn aan het werk bij vrije meninguiting. Een eerste belangrijk mechanisme is de vrije meningsuiting zelf, die een "slachtoffer" de kans geeft om te reageren en terug te slaan. Als de grens van het welvoegelijke is overschreden, kan men gaan voor een morele schadevergoeding. Wanneer het gaat om een foute mening, kan men een recht van antwoord publiceren of een rechtzetting eisen. Soms volstaat zelfs een gewone verontschuldiging. (Dit lijkt me overigens het voornaamste teken van een verruwing van onze samenleving: niet de toename van "brutale" meningen, maar wel het feit dat slachtoffers in plaats van een verontschuldiging te vragen, steeds sneller grijpen naar oplossingen via de wet of zelfs naar geweld. In plaats van zelf gebruik te maken van de vrije meningsuiting, wordt het kind met het badwater weggegooid.)

Maar geen beperkingen dus. Betogingen zijn een vorm van vrije meningsuiting. Dus ook hier geen beperkingen als er betoogd wordt tegen bepaalde acties of opvattingen die de "tegenpartij" vrijwillig heeft aangenomen. Islam is een godsdienst. Je kiest er vrijwillig voor om in een godsdienst te geloven. Dat gebeurt door bepaalde lectuur – de Bijbel of de Koran – of omdat je opkijkt naar bepaalde personen die dezelfde opinie aanhangen – de priester, de imam, of – wat vaker het geval is – gewoon je ouders. Juist, helemaal vrijwillig is die keuze wellicht niet : mensen ontberen vaak aan de nodige dosis zelfkritiek. Precies daarom is het , zoals we reeds hebben gezien, belangrijk dat kritiek van anderen mogelijk is en zelfs wordt aangemoedigd. Precies daarom dus zouden betogingen in feite moeten worden gestimuleerd, omdat hierdoor men wordt geconfronteerd met andere opvattingen in de samenleving. Ik prefereer persoonlijk de krant, een weblog, of een wetenschappelijk tijdschrift, maar het valt niet te ontkennen dat betogingen ook tot het arsenaal van de openbare meningsuiting behoort. Bovendien komt hier ook nog de vrijheid van vereniging bij kijken.

Freddy Thielemans, Bugemeester van Brussel, denkt er anders over. Hij is niet zo gesteld op deze vrijheden, tenminste wanneer het gaat over betogingen tegen "oprukkende islamgebruiken":

Thielemans’ woordvoerder benadrukt intussen dat de stad Brussel jaarlijk tussen de vijf- en de zeshonderd aanvragen krijgt voor manifestaties, maar er de afgelopen vijf jaar slechts een zestal heeft verboden.

Waaronder dus de betoging tegen de islamgebruiken, kortom zaken die kunnen veranderen. Gebruiken of tradities staan niet boven kritiek verheven, zelfs niet wanneer het op religieuze gebruiken gaat. Betogingen tegen werkgevers, tegen Israel, tegen de Amerikanen : dat kan allemaal, maar tegen de Islam niet. Erg consequent lijkt die houding niet. Maar goed, Thielemans kan hiervoor zijn redenen hebben. Welke? Om te beginnen:

Thielemans vreest dat het tot incidenten zou komen tussen de betogers en de allochtone bevolking uit de buurt en zijn stad.

Dus betogingen moeten worden verboden omdat de geviseerde groep zou kunnen reageren met geweld, in plaats van met tegenargumenten. Een absurde reden. Een betoging van de vakbonden is dan toegelaten omdat de werkgevers toch niet met geweld gaan reageren : neen, de kans is groter dat ze aan de onderhandelingstafel toegevingen zullen doen. Hetzelfde geldt voor betogingen tegen Israel of de Verenigde Staten. De kans is klein dat joden of Amerikanen een tegenbetoging zullen organiseren, laat staan geweld gebruiken (al weet je met Bush natuurlijk nooit).

Omgekeerd moet een betoging tegen al-Qaeda dan maar verboden worden omdat ze als reactie misschien een bomaanslag zouden plegen? Katholieken komen niet beledigd op straat en steken geen ambassades in brand wanneer over hen een spottende cartoon verschijnt. Neen, kans is groot dat de zusters en broeders zich beperken tot het schrijven van een beleefde brief aan de cartoonist waarin staat dat ze voor hem zullen bidden. Moslims reageren echter iets anders en heftiger. In dezelfde redenering als die van Thielemans moeten cartoons over Mohammed dan maar worden verboden, terwijl cartoons over Jezus gewoon moeten kunnen. Absurder kan niet. Betogingen verbieden omdat de andere partij tot geweld zou kunnen overgaan betekent de complete uitholling van onze vrijheden.

Er is nog een andere reden:

Bovendien blijkt de organisatie (die de betoging organiseerd) op haar website duidelijke islamofobe taal te hanteren." Zo staat op de website onder meer dat "de islamieten in Europa parallelle samenlevingen proberen op te richten".

Onafgezien van de vraag of die laatste zinsnede nu echt "islamofobe taal" is, komen we hier tot de kern van de zaak. Omwille hiervan de betoging verbieden, verlegt de nadruk van de juistheid van de bewering, naar de vraag of ze al dan niet als "haatdragend" of "beledigend" kan worden opgevat. Dat gebeurt vrijwel niet bij andere betogingen, maar wel hier. Als betoogd wordt tegen de Amerikaanse bezetting van Irak, dat gaat het debat ook over die bezetting, en of ze al dan niet verdedigbaar is. Maar als beweert wordt dat "de islamieten in Europa parallelle samenlevingen proberen op te richten", dan moet het debat haastig verschoven worden naar het islamofobe karakter van de bewering. Dat is handig, dan kan de vraag of de bewering juist is, worden ontweken.

Het gevaar is dat elke kritiek op de islam op den duur als haatdragend of beledigend wordt ervaren: er zal altijd wel ergens een islamiet te vinden zijn die aan elke afwijkende mening aanstoot zal nemen.

Godsdiensten, en met name de islam, moeten persé op een voetstuk, of om het in de taal van Thielemans te zeggen, piëdestal, worden geplaatst, verheven boven alle kritiek, en dus ook betogingen die verboden moeten worden. Ik ga ook niet akkoord met de organisatoren van de betoging, maar ze hebben recht op hun mening, en ze mogen die ook uiten. Sterker, ze moeten die uiten. En laat het debat dan gaan over de kern van de zaak : zin en onzin van religie.

De Ombudsdienst voor Telecommunicatie heeft 20.422 klachten ontvangen over telecomoperatoren. Een stijging van 33,76 procent tegenover 2005 en een nieuw record. Dit leidt her en der uiteraard weer tot zure oprispingen. Kunnen die telecomoperatoren in de honderdduizenden tot miljoenen contacten en contracten met de burgers nu niets goed doen? Is wat meer ethisch gedrag nu echt te veel gevraagd? Hoofdklager en hoofdaanklager is Joost Lonclin in Het Volk:

De Ombudsdienst voor Telecommunicatie heeft vorig jaar in totaal 20.422 klachten ontvangen over telecomoperatoren. Dat is een stijging met 33,76 procent tegenover 2005 en een nieuw record, constateert het jaarverslag van de Ombudsdienst voor Telecommunicatie. De lectuur van dat verslag stemt bijzonder droevig. De operatoren lijken er alleen op uit om via slimmigheidjes en kleine lettertjes hun klanten in de luren te leggen. Wat betreft het aantal klachten zijn de belangrijkste stijgers Talk Talk, Versatel/Tele2, Telenet, Mobistar en Belgacom. De klachten gaan over een gebrek aan transparantie, aan informatie en aan duidelijkheid bij deze bedrijven. Vooral onduidelijkheid over belangrijke contractuele bepalingen op het ogenblik van de verkoop leidt later veelvuldig tot problemen, onder andere met opzegvergoedingen. Hier moet dringend iets aan gebeuren. De overheid moet strenger optreden. Maar de operatoren zelf moeten leren ethisch te handelen.

Ik denk dat Het Volk (dus niet "het volk") eens moet ophouden met klagen. Wat willen ze nu? Dat op miljoenen transacties alles perfect gebeurt? Dat we nog maar eens bijkomende regeltjes invoeren in deze al tot op het bot gereglementeerde sector?

Wat is de context? De context is er een van een open markt met veel concurrentie waar de prijzen dalen, de kwaliteit verbetert, en er vooral continu nieuwe diensten worden aangeboden. Dat is het gevolg van op winst beluste ondernemingen, niet het gevolg van "ethisch" gedrag. Nee, niet alles loopt perfect. Ja, er zijn misbruiken. Maar laten we door al het geklaag heen niet vergeten welke weg we intussen hebben afgelegd. Of willen we terug naar de tijd toen het RTT nog een monopolie had? Toen we weken, maanden moesten wachten op een gewone telefoonaansluiting, terwijl we nu kunnen genieten van een "triple play" van telefoon, televisie en breedband-internet.

Een tijd overigens waarin we niet konden klagen: een Ombudsdienst bestond er toen niet. Jammer, misschien hadden we er toen wel meer reden toe. Want geen snelle telefoonaansluiting krijgen omdat anderen voorrang kregen wegens de lange arm van de politiek...ethisch handelen moest men toen ook nog leren.

Veel woorden kan men hier niet aan vuil maken. Dit is domweg onzinnig. Of zoals het Centrum voor Gelijke Kansen en Rascismebestrijding het uitdrukt: "hyperpolitieke correctheid". Tja, als die het al zeggen:

Bij het Brusselse parket is een vooronderzoek geopend naar de strip ’Kuifje in Afrika’ van Hergé nadat een Congolese student een klacht had ingediend omdat hij het album "een belediging voor alle Congolezen" vindt.

Mbutu Mondondo Bienvenu diende een klacht in bij de rechtbank van eerste aanleg tegen Moulinsart, dat de rechten op het werk van Hergé bewaakt. Bij het parket was niemand bereikbaar voor commentaar, maar uit een brief van de procureur des Konings aan Mondondo Bienvenu blijkt dat er met een vooronderzoek gestart is om te zien of de klacht ontvankelijk verklaard kan worden.

Is dit nu werkelijk waar het parket zich mee moet bezig houden? Bestrijd echte misdaden, zoals lijkenpikkerij.

Naast mijn hoofdactiviteit als adviseur bij de studiedienst van Open Vld is één van mijn nevenactiviteiten het ontwerpen van websites. Tenminste, ik ben nog steeds actieve vennoot bij een internetbedrijf. De zakelijke kant gaat nog, maar webdesign is niet iets wat bij mij als een aangeboren talent kan worden beschouwd. Het is hard werken, en diep en lang nadenken. Neem nu het volgende probleem. We zijn bezig met een website over Westerlo, daarover later meer. Het wordt een soort weblog. Een weblog heeft archieven, waar de berichten van een bepaalde maand worden weergegeven. Hoe maak je nu een inhoudstafel van die archieven? In de database zit bijvoorbeeld volgende tabel opgeslagen (ik geeft alleen de datums van de berichten, in de tabel staan ook de titel, de tekst en de auteur van het bericht):

1. 02/11/2006
2. 11/11/2006
3. 21/11/2006
4. 01/12/2006
5. 21/12/2006
6. 21/12/2006
7. 01/01/2007
8. 11/01/2007
9. 21/01/2007

Hoe ziet nu de "inhoudstafel" er uit?

November 2006
December 2006
Januari 2007

Klik op Januari 2007 en je krijgt alle berichten van die maand, in de Access-tabel betreft het dus de "records" 7, 8 en 9. De code moet nu zijn opgesteld dat je niet het volgende krijgt:

November 2006
November 2006
November 2006
December 2006
December 2006
December 2006
Januari 2007
Januari 2007
Januari 2007

Het programmeren gebeurt in asp: voor kenners en natuurtalenten is de oplossing wellicht simpel. Voor mij het is zwoegen. Enfin, het resultaat, na enkelen uren, is het volgende:

strsql = "select * from tabel order by id desc"
set rsArchief = opendb(database).execute(strsql)
if not rsArchief.bof and not rsArchief.eof then
rsArchief.movefirst
teller = 0
teller2 = 0
do while not rsArchief.eof
datum = rsArchief("datum")
dag = day(datum)
maand = month(datum)
maandnaam = monthname(month(datum))
if len(maandnaam)=9 then
maandnaam = ucase(left(maandnaam, 1)) & right(maandnaam, 8)
end if
if len(maandnaam)=8 then
maandnaam = ucase(left(maandnaam, 1)) & right(maandnaam, 7)
end if
if len(maandnaam)=7 then
maandnaam = ucase(left(maandnaam, 1)) & right(maandnaam, 6)
end if
if len(maandnaam)=5 then
maandnaam = ucase(left(maandnaam, 1)) & right(maandnaam, 4)
end if
if len(maandnaam)=4 then
maandnaam = ucase(left(maandnaam, 1)) & right(maandnaam, 3)
end if
if len(maandnaam)=3 then
maandnaam = ucase(left(maandnaam, 1)) & right(maandnaam, 2)
end if
jaar = year(datum)
strsql = "select count(*) as aantal from tabel where month(datum) = " & maand & " and year(datum) = " & jaar
set rsTellen = opendb(database).execute(strsql)
if maand = maand - teller and teller2 < rsTellen("aantal") then
response.write "& maandnaam & " " & jaar & ""
teller = 1
teller2 = 0
end if
if maand > maand - teller and teller2 < rsTellen("aantal") then
teller = 1
teller2 = teller2 + 1
end if
if maand > maand - teller and teller2 = rsTellen("aantal") then
teller = 0
teller2 = 0
end if
rsTellen.close
rsArchief.movenext
loop
end if
rsArchief.close
set rsArchief = nothing

Toen ik de code zo zag staan, dacht ik: ah natuurlijk, niet meer dan logisch. Dat ik dat niet meteen gezien had! Maar het enige wat ik gedurende enige tijd gemerkt had, was bloed, zweet en tranen. Gelukkig werkt het. Alleen had ik wat graag minder tijd en moeite voor nodig.

Ik hoor ze al roepen: een schande! Onverantwoord! Omgekocht door de olieindustrie! Het KMI stelt nu, in een nieuw rapport, uitgebracht door 8 wetenschappers, dat C02 niet de grote boosdoener is bij de opwarming van de aarde:

CO2 is niet de grote boosdoener bij de klimaatverandering en de opwarming van de aarde. Dat is de conclusie van een groot wetenschappelijk onderzoek van het KMI dat deze zomer nog wordt gepubliceerd.

Dat koolstofdioxide (CO2) wel degelijk een rol speelt bij de opwarming van de aarde wordt niet betwist. "Alleen kan het onmogelijk de doorslaggevende rol zijn die er nu van wordt gemaakt", zegt klimatoloog Luc Debontridder.

"Niet CO2 maar waterdamp is het belangrijkste broeikasgas. Dat is verantwoordelijk voor ruim 75 procent van het broeikaseffect. Dat zijn louter wetenschappelijke feiten, maar door de film van Al Gore is de invloed van CO2 zo gehypet dat niemand die feiten nog in rekening neemt", aldus Debontridder. "Alles wordt eenzijdig aan CO2 toegeschreven. Terwijl de hele reeks warme winters die we de laatste jaren hebben gehad, simpelweg een gevolg zijn van de ’Noord-Atlantische schommeling’. Dat heeft nu echt eens niets met CO2 te maken."

Zeker die laatste opmerking maakt verder brandhout van de theorieën van de klimaatalarmisten. Toen hetzelfde KMI begin dit jaar nog een rapport uitbracht waaruit bleek dat de temperaturen in ons land sneller was gestegen dan elders, wees ik op een aantal anomalieën:

het KMI (is) duidelijk: ja, de temperatuur stijgt. In België zelfs dubbel zo snel als elders. Die stijging zal zich de komende jaren verder zetten. Maar de krant De Morgen laat een grafiek van het KMI zien waaruit blijkt dat over het grootste deel van de twintigste eeuw de temperatuur gelijk blijft. Er zijn in feite twee relatief korte periodes van felle temperatuurstijgingen waarvan de eerste periode dan nog niets met CO2 te maken heeft, maar het gevolg is van verstedelijking.

Pas vanaf midden jaren tachtig zou de opwarming van het klimaat in ons land het gevolg zijn van de stijgende concentratie van broeikasgassen. Maar intussen neemt de CO2-uitstoot al meer dan een eeuw toe! Waarom heeft het slechts effect met zoveel vertraging? Is dit niet in strijd met de theorieën die worden verkondigd door het IPCC?

Een bijkomende merkwaardigheid is dat er in ons land sinds 1998 geen tekenen zijn van verdere opwarming. Ook op globaal niveau blijkt dit het geval te zijn. Pas vanaf eind 2005 zet de stijging zich opnieuw door, althans in België en delen van Europa. Als de meest recente opwarming het gevolg is van CO2 waarom dan die stagnatie eind jaren negentig en begin deze eeuw?

De cijfers van het KMI lijken mij dus meer dan ooit twijfel te zaaien rond de stelling dat broeikasgassen de enige oorzaak van de opwarming zijn. Overigens, dit bericht wijst op een studie die de urbanisering als voornaamste oorzaak aanwijst in Californië. Het feit dat in ons land de temperaturen dubbel zo snel stijgen dan elders, doet de twijfel nog verder toenemen. Want dat betekent ook dat er gebieden zijn waar de temperatuur niet is gestegen of zelfs gedaald. Zijn deze dan immuun voor CO2? En zo ja, waarom?

De stijging sinds eind 2005 blijkt nu dus grotendeels het gevolg te zijn van de Noord-Atlantische schommeling. Verstedelijking, Noord-Atlantische schommeling...ziehier al twee belangrijke verklaringen. De éénzijdige focus op C02 is dus onjuist, en kan alleen te maken hebben met een politieke agenda, geen wetenschappelijke.

Ik vertrouw er dan ook op dat minister van onderwijs Frank Vandenbroecke nu ook deze studie ter beschikking zal stellen van de scholen, en niet enkel An Inconvenienth Truth. Zo leren onze jongeren ook nog eens wat echte wetenschap. En het waardevolle van debat en afwijkende meningen.